Çekin İptali Davası – Çekin Zayi Olması

Giriş

Türk Ticaret Kanunu’nda (TTK) düzenlenen çek, ödeme emri niteliğinde bir kıymetli evrak olup, ticari hayatta sıklıkla kullanılan bir ödeme aracıdır. Ancak çeşitli nedenlerle çekin iptali gerekebilir. Bu makalede, çekin iptali davası hakkında sıkça sorulan sorulara ve çekin iptali davası bakımından usul hukuku bakımından dikkat edilmesi gereken düzenlemelere yer verilecektir.

Çek Hangi Durumda İptal Edilir?

Çek, aşağıdaki durumlarda iptal edilebilir:

• Çekin kaybolması veya çalınması: Çekin zayi olması halinde, çek sahibi veya kaybeden kişi tarafından çekin iptali davası açılabilir.
• Çekin zarar görmesi: Çekin yırtılması, herhangi bir şekilde fiziken zarar görmesi durumlarını kapsar
• Çekin iradesi dışında verilmesi: Çekin hile veya tehdit yoluyla alınması gibi durumlarda, çekin iptali mümkündür. Bu hallerde keşideci bakımından da istirdat davaları gündeme gelebilir.

Çek İptali Davası Hangi Mahkemede Açılır?

Çek iptali davaları, çekin ödeme yeri veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemelerinde açılır.

Çek Keşidecisi Çek İptali Davası Açabilir mi?

Çek keşidecisi, çek elinden çalınması veya kaybolması gibi rızası hilafına elinden çıkması halleri hariç olmak üzere, çekin iptali davası açamaz. Keşidecinin başvuracağı hukuki yol istirdat (geri verme) veya menfi tespit (borcun bulunmadığını tespit etme) davalarıdır.

Bununla birlikte keşideci çeki daha sonradan elinde bulunduran hamil sıfatını elde eder ise çekin iptali davasını hamil sıfatı ile açabilir.

Keşidecinin çekin ödemesine ilişkin olarak ödeme yasağı getirilmesini yalnızca mahkemeden talep edebilir. Bu talebi ihtiyati tedbir olarak almalıdır. Davadan önce, dava sırasında veya çekle ilgili olarak açılmış bir iptal davası mevcut ise bu mahkemeden ödenme yasağına ilişkin ihtiyati tedbir kararı alınmalıdır. İhtiyati tedbir kararının alınması tek başına yeterli olmayıp, kararın banka için bağlayıcı olabilmesi için ilgili bankaya tebliğ edilmesi gereklidir.

Çek İptali Davasında Süre

Çeki elinden rızası hilafına, çalınma veya kaybolma şeklinde kaybeden keşidecinin süre bakımından kanuni bir sınırı olmamakla birlikte vakit kaybetmeksizin davayı ikame etmesi gereklidir.

Bununla birlikte davadan önce ihtiyati tedbir kararı ile zayi olan çeke ilişkin ödeme yasağı kararı verilmesi durumunda 2 hafta içinde esasa ilişkin dava açılmalıdır. Aksi durumda mahkeme vermiş olduğu tedbir kararını kaldırır.

Zayi Nedeniyle Çek İptali Davası Yetkili Mahkeme

Zayi nedeniyle açılacak dava, çekin ödenme yeri veya hamilin yerleşim yerinde bulunan Ticaret Mahkemeleridir.

Çek İptali Arabuluculuğa Tabi mi?

Tarafların anlaşması halinde, çek iptali davaları arabuluculuğa tabi değildir.

İstanbul BAM 44. Hukuk Dairesi E. 2021/636 K. 2021/661 T. 10.6.2021 “Anılan madde hükmüne göre açılan davada davacının talebi, bir miktar paranın ödenmesi, alacak veya tazminat değil kıymetli evrak olarak çeki haksız olarak elinde bulundurduğu iddia edilen hamilden çekin iadesidir. Bu itibarla TTK’nın 792. maddesi kapsamında açılan çek istirdadı davasında arabuluculuğa başvurmak dava şartı değildir. (Bkz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 10/02/2020 tarih ve 2019/3048 E. – 2020/1093 K. sayılı ilamı hükmü bu yöndedir.)”

Çek İptali Davasını Kim Açabilir?

Çek iptali davasını, rızası hilafına elinden çıkan istinai durumalrda keşideci veya her durumda lehtar ve hamil çekin iptali davasını açabilir.

Çeki Yazan Kişi İptal Edebilir Mi?

Çeki yazan kişi keşidecidir. Keşideci çekin iptali için ancak rızası hilafına elinden çıkması durumunda iptal davası açabilir. Bunun dışında menfi tespit davası veya istirdat davası yollarına başvurulmalıdır.

Ciranta Çek İptali Davası Açabilir mi?

Çek, birden fazla kişiye devredilebilir. Çeki devralan kişiye ciranta denir. Ciranta, çek üzerindeki haklarını ileri sürerek çekin iptali davası açabilir.

Vadesi Gelmeyen Çekin İptali

Vadesi gelmeyen bir çekin iptali için de dava açılabilir. Vadesi gelmeyen çekin iptali davasında ödeme yasağına ilişkin ihtiyati tedbir de talep edilmelidir. Mahkeme bu tedbir kararını vermek için genellikle çek üzerindeki meblağın %10-%15’i tutarında teminat yatırılmasını ister.

Çek Zayi Davası Ne Kadar Sürer? – Çekin İptali Davası Ne Kadar Sürer?

Çek zayi davasının süresi, davanın karmaşıklığına ve mahkemenin iş yüküne göre değişiklik göstermekle birlikte ortalama olarak 6-9 ay içinde sonuçlanmaktadır.

Çek Zayi İlanı Nasıl Yapılır?

Bir çekin kaybolması durumunda, mahkeme kanalı ile öncelikle Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde üç kez ilan vermelidir. Hakim ayrıca yerel bir gazetede de ilan verilmesine karar verebilir. Bu ilanların süresi en az üç ay, en fazla bir yıl olarak belirlenir. Genellikle üç aylık bir süre uygulanır. Ancak çekin ödeme süresi üç aydan kısa ise, hakim ilan süresini kısaltabilir veya tamamen kaldırabilir. İlan süresi, ilk ilanın yapıldığı tarihten itibaren başlar.

Bu ilanın başka yayın organlarında yayınlanıp yayınlanmaması, çekin nama, emre veya hamiline yazılı olmasına göre farklılık gösterir.

İlanlar sonucunda çek mahkemeye sunulursa TTK 763. maddesi uyarınca hakim davacıya istirdat davası açması için uygun bir süre verir. Dava açılmaz ise çek, mahkemeye ibraz eden kişiye teslim edilir ve ödeme yasağı ortadan kaldırılır.

Yapılan ilanlara rağmen çek mahkemeye sunulmaz ise TTK 764. maddesine göre çekin iptaline karar verilir. Karara karşı istinaf yoluna başvurulabilir ancak temyiz yolu kapalıdır.

Yetkili Mahkemeye Zayi Olan Çekin İptali İçin Başvuru

Çekin iptali davası bakımından yetkili mahkemeye başvurulduktan sonra öncelikle Mahkemenin çekin zayi olduğu konusunda ikna olması gereklidir. Başvurucu bu durumu özellikle zayi edilen çekin fotokopisi, keşidecinin adı, keşide yeri, keşide tarihi, ödeme yeri, muhattap bankanın ticaret unvanı, çekle işleyen banka şubesinin adını, hesap numarasını, çekin seri numarasını gibi unsurları ortaya koymalıdır.

Ödeme Yasağı Kararı

Mahkeme çekin zayi olduğu konusunda ikna olur ise ödeme yasağı verilmesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu karara karşı istinaf yolu açık olup temyiz yolu kapalıdır. Öte yandan ihtiyati tedbir kararının verilmiş olması aynı çekle ilişkin ihtiyati haciz kararının verilmesine engel teşkil etmez.

Hangi Dava Yolu Tercih Edilmelidir?

Çekin zayi olması durumunda, çekin kimin elinde olduğu biliniyor ise istirdat davası yoluna gidilmeli, kaybolma gibi durumlarda ise çekin iptali davası yoluna gidilmelidir.

Keşidecinin Çek İptali Davası Açması

Çek emre yazılı senet vasfına haiz bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK hükümlerinde emre yazılı senetlerin iptaline ilişkin açık bir hüküm olmamakla birlikte TTK’nın 831/2. Madde hükmünde cirosu kabil senetlerde iptal kararı ve senedi elinde bulunduranın iade ile mükellef olması durumlarında poliçelere ait hükümlerin uygulanacağı belirtildiğinden emre yazılı senetlerin iptalinde poliçenin iptaline dair hükümler uygulanır. Rızası dışında emre yazılı senet elinden çıkan kimse, ödeme yerindeki mahkemeden, borçlunun ödemeden men edilmesi için tedbir kararı verilmesini isteyebilir. Tedbir kararı borçluya tebliğ edildiği tarihten itibaren hüküm ifade eder.

Çeki elinde bulunduran kimse bilinmiyorsa, mahkeme, dilekçe sahibine istirdat davası açması için uygun bir süre verir. Mahkemenin belirlediği süre içinde dava açılmaz ise, tedbir kararı kaldırılır. Çekin kimin elinde bulunduğu bilinmiyor ise ya da senedin zayi olması söz konusu ise davacının senedin zayi olduğunu inanılır şekilde ispat etmesi gerekir. Hakim gerekli gördüğü bütün araştırmaları yaparak davacının iddiasının kuvvetle muhtemel olduğuna kanaat getirmesi ve ilanda belirlenen süre içinde senet mahkemeye ibraz edilmezse, senedin iptaline karar verir.

TTK’nın 651. maddesi uyarınca çek iptali davasını ancak hamil açabilir, keşideci açamaz. Keşideci Çek İptali Davası Açamaz

T.C YARGITAY 11.H.D E: 2017/ 2667 K: 2018 / 8085 T: 19.12.2018

 Mahkemece, …’nın 818 yollaması ile … 757 ve devamı maddeleri uyarınca çekin iptalini isteme yetkisinin yetkili hamile ait olduğu, çek keşidecisinin çek iptalini isteme hak ve yetkisinin olmadığı, gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir. arar davacı vekili tarafından temyiz edilmiştir. Dava dosyası içerisindeki bilgi ve belgelere, mahkeme kararının gerekçesinde dayanılan delillerin tartışılıp, değerlendirilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmamasına göre, davacı vekilinin tüm temyiz itirazları yerinde değildir.

T.C. YARGITAY 11.H.D E: 2014/6648 K: 2014/12228 K, 26.06.2014.T

ÖZET: Çek iptali davasını ancak hamilin açabileceğinin keşidecinin açamayacağının gözetilmesi gerekir. (6102 S. K. m. 651)…..Dava, çek iptali istemine ilişkin olup, TTK’nın 651. maddesi uyarınca çek iptali davasını ancak hamil açabilir, keşideci açamaz. Bu hüküm karşısında mahkemenin davayı kısmen red gerekçesine itibar edilemez ise de, davanın kısmen reddine ilişkin karar sonucu itibariyle doğru bulunduğundan HMK`nın 3. madde delaletiyle mülga HUMK`nın 438/son madde ve fıkrası uyarınca sonucu itibariyle doğru bulunan kararın onanması gerekmiştir.

İstanbul BAM 13. H.D 2017 / 919 E, 2018 / 222.K, 21.03.2018 T

ÖZET: Dava tarihi itibariyle olaya uygulanması gereken 6102 Sayılı TTK’nın 818/1-s maddesi gereğince olaya uygulanması gereken TTK’nın 757.maddesi “İradesi dışında poliçe elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki Asliye Ticaret Mahkemesinde, muhatabın poliçeyi ödemekten men edilmesini isteyebilir” hükmü bulunmaktadır.

Yine aynı kanunun 759/2.maddesi “İptal istemine bulunan kişi, poliçe elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.” hükmünü içermektedir.

Belirtilen kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde zıyaında “irade dışında” elden çıkma olarak kabul edilmesi gerektiği, kaldı ki; ilk derece mahkemesinin gerekçesine dayanak yaptığı 6762 Sayılı TTK’nın 669. maddesinin dava tarihi itibariyle olaya uygulama imkanı olmadığı gibi, 669. maddede kaybolma, çalınma gibi durumlardan da bahsedilmediği, sadece “rızası olmaksızın poliçe elinden çıkan kimse” tabirinin kullanıldığı, bu nedenlerle ilk derece mahkemesince esasa girilerek tüm deliller toplanıp gerekli ilanlar da yapıldıktan sonra bir karar verilmesi gerekirken davanın usulden reddine karar verilmesi doğru olmadığından ilk derece mahkemesinin kararının HMK’nın 353/1-a/6 kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derce mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

Çek İptali Davası Dilekçe Örneği – Çekin İptali Davası Dilekçe Örneği

ANKARA () TİCARET MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ’NE

DAVACI:
Ad Soyad: ………………..
T.C. Kimlik No: ………………..
Adres: ………………..

VEKİLİ:
Ad Soyad: ………………..
Adres: ………………..

DAVALI:
Ad Soyad/Firma Adı: ………………..
Adres: ………………..

DAVA KONUSU:
Kaybolan/çalınan çekin iptali talebidir.

AÇIKLAMALAR:

1. Müvekkilim, davalıya ya da 3. kişilere verilmek üzere düzenlenmiş bulunan ve tarafımıza ait olan aşağıda belirtilen çek yapraklarını kaybetmiştir:
   • Çek No: ………………..
   • Banka: ………………..
   • Şube: ………………..
   • Tarih: ………………..
   • Tutar: ………………..
2. Müvekkilimiz söz konusu çeklerin kaybolması/çalınması nedeniyle kötü niyetli kişiler tarafından haksız bir şekilde tahsil edilmesinden endişe duymaktadır.
3. Türk Ticaret Kanunu’nun ilgili maddesi uyarınca, çekin iptali davası açma gerekliliği doğmuştur.
4. Müvekkilimiz adına düzenlenen bu çeklerin bankada ödeme işlemlerinin durdurulması ve mahkeme tarafından iptal edilmesi talep edilmektedir.

HUKUKİ SEBEPLER:
Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu ve ilgili mevzuat.

HUKUKİ DELİLLER:

• Çekin fotokopisi (varsa),
• Banka yazışmaları,
• Tanık beyanları,
• Diğer yasal deliller.

SONUÇ VE İSTEM:
Yukarıda arz edilen nedenlerle,

1. Çekin ödeme işlemlerinin durdurulmasına,
2. Kaybolan/çalınan çekin iptaline,
3. Yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine,

Karar verilmesini arz ve talep ederiz.

Saygılarımızla,
Tarih: ………………..
Davacı Vekili
Ad Soyad
İmza

Çekin İptali Davasının Sonuçları

Çekin iptali davasında çekin iptali kararı durumunda çekin hamili, masrafları kendisine ait olmak üzere keşidecinin yeni bir çek düzenleyerek kendisine teslim etmesini veya çek bedelinin kendisine ödenmesini isteyebilir. Keşidecinin ödeme yapması durumunda zayi olan çekle ilişkin borcu ortadan kalkmış olur.

Çekin iptali davası sonrasında çekin son hamilinin ortaya çıkması durumunda çekin son hamiline karşı sebepsiz zenginleşme hükümleri uyarınca alacak talebinde bulunabilmesi mümkündür.

Sonuç

Çekin iptali davası karmaşık bir prosedüre sahip kısa sürede neticelenen davalardır. Çek iptali davası için hukuk ofisimizden danışmanlık almak için iletişime geçebilir, soru ve görüşlerinizi yorum sekmesinden bize iletebilirsiniz.

İletişim

Av. Muzaffer Çetin

0 532 484 67 79