Anayasa Mahkemesi (AYM), mülkiyet hakkının korunması adına gayrimenkul hukukunda taşları yerinden oynatacak çok kritik bir karara imza attı. Bodrum 3. Asliye Hukuk Mahkemesi’nin itiraz başvurusu üzerine dosyayı inceleyen Yüksek Mahkeme, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 10. maddesinde yer alan ve yıllardır mülk sahiplerini mağdur eden “Tescil hükmü kesin olup,…” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak oy birliğiyle iptal etti.
Peki, Resmi Gazete’de yayımlanan bu iptal kararı ne anlama geliyor? Kamulaştırma davalarında taşınmaz sahiplerini ve idareleri neler bekliyor? İşte tüm detaylar…
İptal Edilen Hüküm Neydi, Hangi Mağduriyete Yol Açıyordu?
Eski uygulamada, Kamulaştırma Kanunu’nun 10. maddesi uyarınca açılan “bedel tespiti ve tescil” davalarında, mahkemenin belirlediği bedel idare tarafından bankaya bloke edildiği an, taşınmazın idare adına tesciline karar veriliyordu. İşin adaletsiz kısmı ise şuydu: Kanundaki “Tescil hükmü kesin olup…” ibaresi nedeniyle, mülk sahibi taşınmazın mülkiyetini kalıcı olarak kaybediyordu.
Vatandaş bedelin az olduğunu ileri sürerek kararı istinaf veya temyize (Yargıtay’a) taşıyabiliyordu; ancak üst mahkeme bedeli artırsa bile, arsa veya bina çoktan idarenin üzerine tescillenmiş ve hatta yıkılmış oluyordu. Yani mülkün gerçek karşılığı tam olarak ödenmeden, mülkiyet hakkı idareye geçiyordu.
Anayasa Mahkemesi İptal Kararını Hangi Gerekçeye Dayandırdı?
AYM, karar gerekçesinde Anayasa’nın 13. (Temel hakların sınırlanması), 35. (Mülkiyet hakkı) ve 46. (Kamulaştırma) maddelerine atıfta bulunarak çok net bir çizgi çekti:
- Peşin Ödeme Güvencesi İhlal Ediliyordu: Anayasa’nın 46. maddesine göre kamulaştırmada “gerçek karşılığın peşin ödenmesi” asıldır. Mahkemenin ilk derece belirlediği bedel kesinleşmeden mülkiyetin idareye geçmesi, peşin ödeme güvencesini açıkça ihlal etmektedir.
- Gerçek Değer Tespit Edilmeden Mülk Kaybediliyordu: Üst mahkeme incelemesinde kamulaştırma bedelinin daha fazla olması gerektiği ortaya çıkabilmektedir. Gerçek değer kesin olarak saptanmadan mülkiyetin idareye devredilmesi, mülk sahibine aşırı bir külfet yüklemektedir.
AYM’nin Net Mesajı: “Kamulaştırma bedeli kesin olarak tespit edilip tamamı malike ödenmeksizin idarenin mülkiyeti elde etmesi, Anayasa’nın sözüne ve peşin ödeme güvencesine aykırıdır.”
Kamulaştırma Davalarında Şimdi Ne Olacak? Karar Ne Zaman Yürürlüğe Giriyor?
Anayasa Mahkemesi, bu iptal hükmünün hemen yürürlüğe girmesinin yasal bir boşluk (hukuksal boşluk) yaratacağını göz önünde bulundurarak yasama organına (TBMM) yeni bir düzenleme yapması için süre tanıdı.
Karar, Resmî Gazete’de yayımlandığı tarihten (21 Mayıs 2026) itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girecektir. Bu 9 aylık süreçte TBMM’nin mülkiyet hakkını koruyan ve peşin ödeme güvencesine uygun yeni bir kanuni düzenleme yapması gerekmektedir. Yeni düzenlemeyle birlikte, kamulaştırma davalarında ilk derece mahkemesinin tescil kararlarına karşı da kanun yolu (istinaf/temyiz) açılacak ve mülk sahibinin rızası hilafına erkenden mülkiyet devri yapılmasının önüne geçilecektir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kamulaştırmada tescil hükmünün kesin olması ne demekti?
Dava sırasında mahkeme bir kamulaştırma bedeli belirliyor ve bu bedel yatırılınca taşınmazı idare adına tescil ediyordu. Vatandaş bedele itiraz etse bile tapunun idareye geçmesi kesinleşiyordu; bu duruma tescil hükmünün kesinliği deniyordu. AYM bu kuralı iptal etti.
AYM’nin kamulaştırma iptal kararı mevcut davaları etkiler mi?
İptal kararı 9 ay sonra yürürlüğe girecektir. Ancak bu süreçte açılmış veya açılacak davalarda mahkemelerin ve uygulayıcıların Anayasa Mahkemesi’nin mülkiyet hakkı lehine verdiği bu güçlü gerekçeleri gözetmesi, hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Kamulaştırma bedeline karşı istinaf hakkı devam ediyor mu?
Evet, tarafların kamulaştırma bedeline ilişkin istinaf ve temyiz hakları zaten saklıdır ve bu hak aynen devam etmektedir. AYM’nin iptal ettiği kısım, bedel kesinleşmeden tapunun doğrudan ve geri dönülemez şekilde idareye geçmesidir.
📞 Hak Kaybı Yaşamamak İçin Profesyonel Destek Alın!
Kamulaştırma davalarında mülkiyet hakkınızın ve taşınmazınızın gerçek değerinin korunması, geri dönülemez hak kayıplarının önüne geçilmesi açısından hayati önem taşır. Anayasa Mahkemesi’nin bu tarihi iptal kararının mevcut veya açılacak davanıza etkilerini öğrenmek ve hukuki sürecinizi profesyonel bir şekilde yönetmek için uzman kadromuzla iletişime geçebilirsiniz.