İş Hukuku’nda en çok merak edilen konulardan biri, kendi isteği ile işten ayrılan tazminat alabilir mi sorusudur. Herhangi haklı bir neden göstermeden, kendi isteğiyle işten ayrılan işçi tazminat hakkını kaybeder. Ancak uygulamada da sıkça karşılaşılan durumlarda işçi haklı bir sebeple iş sözleşmesini sonlandırır ise tazminatlarını alabilmektedir. Bu makalede, kendi isteği ile işten ayrılan tazminat alabilir mi sorusunu inceleyerek, tazminat alabileceği durumları ve şartları detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.
İşçi Tarafından Haklı Fesih Nedenleri Nelerdir?
Kendi isteğiyle işten ayrılan işçinin tazminat alabilmesi için bazı şartların yerine getirilmesi gerekmektedir. Bu şartların başında, işçinin haklı bir nedenle işten ayrılması gelmektedir. Haklı nedenler, İş Kanunu’nda sayılmış olup, genel olarak işçinin iş ilişkisini sürdürmesinin kendisi için çekilmez hale geldiği durumları ifade eder.
İşçinin haklı fesih halleri İş Kanunu 24. Maddesi kapsamında düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca;
“Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
I. Sağlık sebepleri:
a) İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlikeli olursa.
b) İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.
II. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
a) İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa.
b) İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.
c) İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse, yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler, yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa.
d) İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.
e) İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse,
f) Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa yahut çalışma şartları uygulanmazsa.
III. Zorlayıcı sebepler:
İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa.”
İşçinin istifa ederken yasal haklarını saklı tutması da önem arz etmektedir.
Kendi İsteği ile İşten Ayrılan Tazminat Alma Şartları
Kanun, sağlık sebepleri, ahlak ve iyi niyet kuralları ve zorlayıcı sebepler başlıkları altında işçinin haklı fesih nedenlerini düzenlemiştir. Bu durumlardan en yaygın olanları işçinin ücretinin ödenmemesi, fazla mesai, UBGT ve yıllık izin gibi alacakların ödenmemesi, düzensiz ödeme yapılması, iş koşullarında esaslı değişiklik yapılması gibi halleri kapsamaktadır.
Bununla birlikte kıdem tazminatı bakımından 1 yıllık sürenin doldurulması gibi unsurlar tazminat türleri bakımından gereklilik gösterebilir. Örneğin ödenmeyen ücret alacağı veya fazla mesai alacağı talep edilebilir iken 1 yıllık süre dolmadığı için kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti gibi alacakların talep edilememesi söz konusu olabilir. Dolayısıyla her olayın özelliğine göre talep edilecek tazminatlar belirlenmelidir.
Kadın İşçinin Evlenmesi
Kadın işçinin evlenmesi, kendi isteğiyle işten ayrılma nedenlerinden biri olabilir. Ancak bu durumda tazminat alabilmek için bazı şartların yerine getirilmesi gerekir. Kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde işten ayrılması halinde tazminat alabilir.
Kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren 1 yıl içinde evlendiğini gösterir belge ile işverene başvuru yapması ve kıdem tazminatı bakımından aranan en az 1 yıllık sürenin dolmuş olması halinde kıdem tazminatına hak kazanır.
Emeklilik
Emeklilik, işçinin kendi isteğiyle işten ayrılma nedenlerinden biridir. Emeklilik hakkı elde eden işçi, işten ayrılarak kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak bunun için emeklilik nedeniyle işten ayrıldığını belgelemesi gerekmektedir.
Emekli olan işçi emekli olduğuna dair Sosyal Güvenlik Kurumundan getirdiği belge ile ispatlar. Bu belge bakımından kanunda aranan prim-gün sayısı koşullarının karşılanması gereklidir. Bu konuyu detaylı şekilde başka bir yazımızda ele alacağız.
Askerlik Durumu
Askerlik, işçinin kendi isteğiyle işten ayrılma nedenlerinden biridir. Askerlik görevini yerine getirmek için işten ayrılan işçi, kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak bu durumda, askerlik sevk belgesini işverene ibraz etmesi gerekmektedir.
Konuya ilişkin detaylı bilgi için “Askerlik Nedeniyle İşten Ayrılma” başlıklı makalemize göz atabilirsiniz.
Kendi İsteği İle İşten Ayrılan Tazminat Alabilir Mi?
İş Kanunu’nda işçinin haklı nedenle iş sözleşmesini feshedebileceği durumlar sayılmıştır. Bu durumlar, genel olarak işverenin iş sözleşmesine aykırı davranışları veya iş koşullarının işçi için çekilmez hale gelmesi olarak özetlenebilir. İşçi, bu nedenlerle işten ayrılması halinde tazminat almaya hak kazanır. Yukarıda da iş Kanunu’nun 24 maddesi kapsamında yer verilen nedenler esasen işçinin haklı nedenle fesih hallerini düzenler.
İstifa Eden İşçinin Tazminat Alma Şartları
Bazı haklı fesih nedenleri şunlardır:
- İşverenin işçinin ücretini ödememesi veya eksik ödemesi
- İşverenin işçiye kötü muamelede bulunması veya mobbing uygulaması
- İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınmaması
- İşyerinde çalışma koşullarının ağırlaştırılması
- İşverenin işçinin onurunu zedeleyici davranışlarda bulunması
Kendi İsteği İle İşten Ayrılan İşçi İhbar Tazminatı Alabilir mi?
İhbar tazminatı, iş sözleşmesinin işveren tarafından feshedilmesi durumunda işçiye ödenen bir tazminattır. İşçi kendi isteğiyle işten ayrılması halinde ihbar tazminatına hak kazanamaz.
10 Yıl Çalışan Kendi İsteğiyle Ayrılanlar Tazminat Alabilir mi?
10 yıl veya daha fazla süreyle çalışan işçi, kendi isteğiyle işten ayrılması halinde kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak bunun için işten ayrılma nedeninin haklı bir nedene dayanması gerekmektedir.
Kıdem tazminatı bakımından 10 yıllık çalışması bulunan işçinin kıdem tazminatı bu çalışması ölçüsünde hesaplanacaktır.
Özel Sektörde Tazminat Alma Şartları
Özel sektörde tazminat alma şartları, İş Kanunu’nda belirlenmiştir. Genel olarak, işçinin kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için en az bir yıl aynı işveren yanında çalışmış olması ve işten ayrılma nedeninin haklı bir nedene dayanması gerekmektedir. Haklı nedenler de İş Kanunu’nun 24 maddesi kapsamında düzenlenmiş olup yazımızda özetine ve kanun maddesine yer verilmiştir.
İşten Ayrılma Özel Sektör İstifa Dilekçesi Örneği
[Şirket Adı] İnsan Kaynakları Departmanı’na,
[Adınız Soyadınız] tarafından [Pozisyonunuz] görevinden, İş Kanunu’nun 24. maddesinde belirtilen haklı nedenlerle istifa ediyorum.
İş sözleşmem kapsamında ücretlerim düzensiz ödenmektedir. Bu konuda daha önce insan kaynakları departmanına başvurmama karşın herhangi bir aksiyon alınmamıştır. [Haklı nedeninizi detaylı bir şekilde açıklayın. Örneğin; mobbing, kötü muamele, ücretlerin düzenli ödenmemesi, iş sağlığı ve güvenliği koşullarının sağlanmaması, vb. gibi nedenler. Dilekçe örneğinde düzensiz ödeme örnek alınmıştır]
[Haklı nedeninizi destekleyen kanıtlarınız varsa (belge, fotoğraf, şahit ifadeleri, vb.) bunları da belirtin ve bir örneğini saklayın.]
Şirketinizdeki uzun çalışma hayatıma, (yeni terfi almama rağmen gibi koşulları da belirtebilirsiniz) rağmen söz konusu koşullarda görevimi yürütemeyeceğimi tarafınıza bildirmek durumundayım.
Her türlü yasal hakkım saklı kalmak kaydı ile istifamla ilgili gerekli işlemlerin başlatılmasını ve istifa dilekçesinin bir örneğinin tarafıma verilmesini rica eder, bilgilerinize sunarım.
Saygılarımla,
(Islak İmza)
Emekli Çalışan Kendi İsteğiyle İşten Ayrılırsa Tazminat Alabilir mi?
Emekli çalışan, emeklilik nedeniyle işten ayrılması halinde kıdem tazminatına hak kazanır. Ancak bunun için emeklilik nedeniyle işten ayrıldığını belgelemesi gerekmektedir. Bu bakımdan çalışma-prim günleri şartlarının her bir tarih bakımından ayrı ayrı ödenmiş olması ve bu ödemeler neticesinde emekliliğe hak kazanıldığına dair SGK’dan yazı alınması gereklidir.
Sonuç
Kendi isteği ile işten ayrılan tazminat alabilir mi? konusu, İş Hukuku’nda sıkça karşılaşılan bir uyuşmazlık türüdür. Genel kural olarak, kendi isteğiyle işten ayrılan işçi tazminat hakkını kaybeder. Ancak yukarıda belirtilen istisnai durumlarda, işçi tazminat almaya hak kazanabilir. Kendi isteği ile işten ayrılan tazminat alabilir mi sorusu esasen işçinin koşullarına göre şekillenmektedir. Emeklilik koşulunu sağlayan bir işçi ile askere giden bir işçi bakımından “kendi isteği ile işten ayrılan tazminat alabilir mi” sorunu ile karşı karşıya kalındığında farklı çözümler üretmek gerekecektir.
Kendi isteği ile işten ayrılan tazminat alabilir mi? konusunda her somut olay kendi içinde incelenerek tazminat talepleri belirlenmelidir. Tazminat taleplerinizi belirlemek ve iş sözleşmesinin feshi konusunda hukuki danışmanlık için iletişime geçebilirsiniz.
İletişim
Av. Arda Çetin
0 538 246 49 44