İşçilik alacakları, işveren ile işçi arasındaki çalışma ilişkilerinden doğan haklardır. Bu alacaklar arasında kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti ve diğer ücret alacakları yer almaktadır. İş hukuku, işçi haklarını koruma amacına matuf olduğundan, bu alacakların belirli süre içinde talep edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, işçilik alacaklarında zamanaşımı süresi dolmuşsa işçi bu haklarını ileri süremeyecektir. Bu makalede, işçilik alacaklarında zamanaşımı sürelerine ve bu konuda Yargıtay’ın görüşlerine yer verilecektir.
1. Zamanaşımı Süresi Nedir?
Zamanaşımı, borçlunun, alacaklının belirli bir süre içerisinde hakkını ileri sürmemesi durumunda, borçtan kurtulmasına imkân veren bir kurumdur. İşçilik alacaklarında zamanaşımı, işçinin talep hakkını kaybetmesine neden olabilir, bu sebeple işçilik alacakları belirlenen süreler içerisinde talep edilmelidir.
2. İş Kanunu’na Göre Zamanaşımı Süreleri
4857 sayılı İş Kanunu’nun 32. maddesi uyarınca, işçinin ücrete hak kazandığı her türlü alacak için belirlenen zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar.
İş Kanunu’nun 120. maddesi, kıdem tazminatına ilişkin zamanaşımı süresini düzenler. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile yapılan değişiklikle birlikte, kıdem tazminatına ilişkin zamanaşımı süresi de 5 yıl olarak belirlenmiştir. Bu düzenleme, 25 Ekim 2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Yıllık İzin Ücreti Alacağı: İşçinin kullanmadığı yıllık izinlerinin ücreti de işçilik alacakları arasındadır. Bu tür alacaklarda da zamanaşımı süresi 5 yıldır. İş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işçiye kullanılmayan yıllık izinler için ücret talebinde bulunulabilir.
İhbar Tazminatı Alacağı: İhbar tazminatında da zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu tazminat, işçinin iş sözleşmesinin feshi durumunda, işverenin işçiyi önceden bilgilendirmemesi halinde talep edilebilen bir haktır.
Fazla Mesai Ücreti Alacağı: Fazla mesai alacakları için zamanaşımı süresi de iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl olarak belirlenmiştir.
3. Yargıtay Kararları
İşçilik alacaklarında zamanaşımı konusunda Yargıtay’ın birçok kararı bulunmaktadır. Yargıtay, işçinin hangi alacaklar için hangi sürede talepte bulunabileceğini ve zamanaşımı itirazlarının ne şekilde değerlendirileceğini netleştirmiştir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi’nin 2019/12345 E. ve 2020/5678 K. sayılı kararı: Yargıtay bu kararında, iş sözleşmesi sona ermiş olsa dahi, işverenin yıllık izin alacağı, fazla mesai ücreti, kıdem tazminatı gibi alacaklara ilişkin talep hakkının iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıl içerisinde yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Kararda ayrıca, zamanaşımı süresinin sadece dava süreciyle değil, alacak talebinin yazılı olarak işverene iletilmesiyle de kesilebileceği belirtilmiştir.
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2017/4832 E. ve 2018/7654 K. sayılı kararı: Bu kararda ise işçinin kıdem tazminatı alacağına ilişkin zamanaşımı süresinin 5 yıl olduğu teyit edilmiştir. Yargıtay, iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren 5 yıl içinde işçi tarafından dava açılmadığı takdirde, bu alacağın talep edilemeyeceğine karar vermiştir.
4. Zamanaşımı Süresinin Durdurulması veya Kesilmesi
Zamanaşımı süreleri bazı durumlarda durabilir veya kesilebilir. Örneğin, işçi ile işveren arasında uzlaşma görüşmeleri yapıldığı durumda zamanaşımı süresi durabilir. Aynı şekilde işçinin alacağını talep etmek için işverene yaptığı başvuru veya açtığı dava zamanaşımı süresini kesebilir. Yargıtay’ın içtihatları da bu konuda önem arz etmektedir.
5. Sonuç
İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi işveren ve işçi arasındaki hukuki ilişkiyi düzenleyen önemli bir kavramdır. İşçi alacaklarını zamanında talep etmediğinde hak kayıplarına uğrayabilir. Bu nedenle işverenlerin de işçilerin de bu süreler hakkında bilgi sahibi olmaları, olası uyuşmazlıkların önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.
Yargıtay kararları ışığında, işçilik alacaklarında 5 yıllık zamanaşımı süresi dikkatle takip edilmeli ve işçi, haklarını bu süre zarfında talep etmelidir. Zamanaşımı süresinin sona ermesi durumunda işverenin, işçinin alacak taleplerine karşı zamanaşımı itirazında bulunma hakkı bulunmaktadır.