İş hukuku yargılamalarında işçilerin en sık karşılaştığı engellerden biri, yıllarca süren davalar sonucunda alacaklarının “zamanaşımı” gerekçesiyle reddedilmesidir. Anayasa Mahkemesi, son yayımlanan iki önemli kararıyla (Osman Güneş ve Veysel Sürmeli başvuruları), bu konuda mahkemeye erişim hakkının sınırlarını yeniden çizmiştir.
Dava Sürecindeki Gecikmeler İşçinin Hakkını Öldürebilir mi? (Osman Güneş Kararı)
Osman Güneş başvurusuna konu olan olayda, işçi 2011 yılında davasını açmış; ancak yargı yerinin belirlenmesi ve bozma süreçleri nedeniyle yargılama 10 yıldan fazla sürmüştür. Bilirkişi raporu sonrası yapılan ıslah (talep artırımı) işlemi, mahkemece “fesih tarihinden itibaren 5 yıllık sürenin dolduğu” gerekçesiyle reddedilmiştir.+2
AYM’nin “Mahkemeye Erişim Hakkı” Vurgusu
AYM, bu kararda çok kritik bir tespitte bulunmuştur:
- Yargılamanın mahkemeden kaynaklanan nedenlerle (yetkisizlik, bozma vb.) uzaması durumunda, işçinin ıslah dilekçesinin zamanaşımından reddedilmesi, mahkemeye erişim hakkının ihlalidir.+2
- Dava açma hakkının belirli sürelerle sınırlanması hukuk güvenliği için gereklidir ancak bu kural, işçinin mahkeme kararını “anlamsız ve etkisiz” hale getirecek şekilde uygulanmamalıdır.+2
Uzman Notu: Eğer davanız mahkemenin hatalı kararları veya yavaş işleyişi nedeniyle uzadıysa, ıslah aşamasında zamanaşımı def’i ile karşılaşmanız durumunda bu AYM kararı sizin için “can simidi” niteliğindedir.
Yıllık İzin Ücretinde Zamanaşımı Bilmecesi (Veysel Sürmeli Kararı)
Veysel Sürmeli başvurusunda ise tartışma konusu, yıllık izin ücretinin 5 yıllık mı yoksa 10 yıllık mı zamanaşımına tabi olduğudur.
Mevzuat ve Uygulama Değişikliği
- Mülga Borçlar Kanunu Dönemi: 5 yıl.
- Türk Borçlar Kanunu (2012) Dönemi: Yargıtay bir dönem 10 yıl olarak uygulamış, ancak daha sonra görüş değiştirerek tekrar 5 yıla dönmüştür.
- 7036 Sayılı Kanun (2017) Sonrası: Açık hükümle 5 yıl olarak belirlenmiştir.
AYM bu kararda, Yargıtay’ın içtihat değişikliği yaparak süreyi 5 yıl olarak kabul etmesini, “öngörülebilirlik” ve “hukuki belirlilik” ilkeleri ışığında incelemiş; kanun koyucunun iradesinin de bu yönde olduğunu belirterek müdahaleyi kanuni bulmuştur.+1
İşçiler İçin Altın Kurallar: Hak Kaybı Nasıl Önlenir?
Bu iki karar ışığında, alacaklarını tam olarak almak isteyen işçilerin şu hususlara dikkat etmesi gerekir:
- Belirsiz Alacak Davası Stratejisi: Mümkünse davayı belirsiz alacak davası olarak açmak, zamanaşımı riskini minimize eder.
- Islah Sürelerini Kaçırmayın: Bilirkişi raporu sonrası mahkemece verilen süre içerisinde ıslah veya talep artırım dilekçenizi mutlaka sunun.
- Yargılamadaki Gecikmeleri Not Edin: Eğer davanız sizin dışınızdaki sebeplerle uzadıysa ve zamanaşımı itirazı gelirse, Osman Güneş kararındaki “ölçülülük” ve “mahkemeye erişim hakkı” argümanlarını kullanın.
Sonuç
İş hukukunda süreler, haklı olmanızdan daha önemli hale gelebilir. AYM’nin bu kararları, usul kurallarının işçinin hak arama özgürlüğünü kısıtlayan birer cezaya dönüşmemesi gerektiğini hatırlatmaktadır.
Daha fazla bilgi ve hukuki destek için uzman bir iş hukuku avukatına danışmanız, emeğinizin karşılığını tam almanız için kritiktir.