İşe iade davaları, işveren tarafından işten çıkarılan işçinin işine geri dönmesini talep ettiği davalardır. Bu davalar iş güvencesini sağlamak amacıyla yasalar çerçevesinde düzenlenmiştir ve iş hukuku alanında önemli bir yere sahiptir. İşe iade davalarının açılması, belirli koşullara ve sürelere bağlı olup; sürecin başarılı bir şekilde sonuçlanması için bu kriterlere uygun hareket edilmelidir. Bu makale kısa ve bilgilendirme amaçlı hazırlanmış olup bu konuda uzman iş hukuku avukatından danışmanlık alınması tavsiye edilir.

1. İşe İade Davaları – İşe Geri Dönüş Davaları Nedir?

İşe iade davası, iş akdi feshedilen bir çalışanın, feshin geçersiz olduğunu ve işine geri dönmeyi talep ettiği hukuki bir süreçtir. Bu dava, özellikle iş güvencesi kapsamındaki çalışanlar için geçerlidir ve İş Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Davanın temel amacı, işverenin iş akdini haksız veya geçersiz bir şekilde feshettiği durumlarda, işçiye işine geri dönme hakkı kazandırmaktır.

2. İşe İade Davası Açma Süresi ve Zamanaşımı

İşe iade davası açmak için kanun koyucu belirli süreler içinde dava açılmasını şart koymuştur. İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculuk süreci sonunda anlaşma sağlanamazsa, işçi, arabuluculuk son tutanağının düzenlenmesinden itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesine başvurarak işe iade davasını açmalıdır. Bu sürelerin kaçırılması durumunda dava hakkı sona erer.

3. Arabuluculuk Süreci ve Başvuru Süreleri

İşe iade davalarında arabuluculuk başvuru süresi hak kaybı yaşanmaması bakımından önemlidir. Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Arabuluculuk sürecinde anlaşmaya varılmazsa, son tutanağın imzalanmasından itibaren işçi 2 hafta içinde mahkemeye başvurarak işe iade davasını açabilir. Arabuluculuk süreci, davanın daha kısa sürede sonuçlanmasını ve işçi ile işveren arasında uzlaşı sağlanmasını amaçlar. İş davaları bakımından arabuluculuk yoluna başvurmak dava şartıdır. Arabuluculuk yoluna başvurmaksızın dava açılması durumunda dava usulen reddedilir.

4. İşe İade Davası Şartları

Bir çalışanın işe iade davası açabilmesi için belirli koşulların sağlanması gerekmektedir:

• İş yerinde en az 30 çalışan bulunmalıdır.
• İşçi en az 6 aylık kıdeme sahip olmalıdır.
• İş akdi belirsiz süreli olmalıdır.
• İşverenin feshi, geçerli bir nedene dayanmamalıdır.

Bu şartların herhangi birinin eksik olması durumunda işçi işe iade davası açamaz.

5. İşe İade Davasının Sonuçları ve Tazminat Hesaplaması

Davanın sonuçlanması ve mahkemenin işçiyi haklı bulması durumunda, işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçi, bu süre içinde işine başlatılmazsa kendisine işe iade tazminatı ödenir. Ayrıca, çalışmadığı süre için boşta geçen süre tazminatı ödenir. Boşta geçen süre tazminatının faizi, işverenin işçiyi işe başlatmama kararından itibaren işlemeye başlar. Bu tazminat, işçinin alması gereken 4 aylık ücret üzerinden hesaplanır.

Tazminatın Hesaplanması

Boşta geçen süre tazminatı: Tüm yardımlar eklenerek giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır. Fesih tarihini izleyen 4 ay boyunca işçi sanki çalışıyormuşçasına yapılan yardım ve ödemeler eklenir. Ara zamlar, periyodik mesleki yardımlar, yıllık izin, ihbar, kıdem tazminatı gibi alacaklar dava sonucunda bu durumdan etkilenebilir. Böyle bir durumda işçinin ayrıca fark kıdem tazminatı, fark ihbar tazminatı ve benzeri alacaklarını da talep etme hakkı vardır. Yine SGK primleri işçi bu 4 ay boyunca çalışmış sayılacağı için ödenmek durumundadır.

İşe başlatmama tazminatı: İşe başlamak için gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 10 gün içerisinde işçinin ihtar yolu ile işverene işe başlamak için talepte bulunması gereklidir. İşveren işbu ihtarın kendisine tebliğinden itibaren 30 gün içinde herhangi bir cevap vermez veya olumsuz cevap vermesi durumunda işçiye işe başlatmama tazminatı ödemek durumundadır. Cevabın olumlu olması durumunda ise işveren işe başlatma konusunda samimi olmalıdır.

İşe başlatmama tazminatının hesabı konusunda yasal bir düzenleme bulunmamakla birlikte Yargıtay uygulamaları ile ilkeleşmiş uygulamalar bu konuda rehber olmaktadır. Bu uygulamaya göre işe başlatmama tazminatında kanunda belirlenen 4 aydan 8 aya kadar tazminat bareminde işçinin kıdemi belirleyici rol oynamaktadır;

• 6 ay ile 5 yıl arasında kıdemi olan işçi için 4 aylık,
• 5 yıl ile 15 yıl arasında kıdemi olan işçi için 5 aylık,
• 15 yıldan fazla kıdemi olan işçi için 6 aylık ücreti tutarında belirlenmekte,
• Uygulamada çok sıklıkla görülmese de fesih sebebine göre bu miktarlar da azami sınır 8 aya kadar da çıkmaktadır. (Süreler kesin süreler olmayıp uygulamada farklılıklar gösterebilir.)

İşe başlatmama tazminatı, boşta geçen süre tazminatı hesabından farklı olarak brüt ücret üzerinden hesaplanır. İşçinin işe başlatılmadığı tarihteki ücreti esas alınır. İşe başlatmama tazminatı yine boşta geçen süre tazminatından farklı olarak SGK kesintisinden muaf olup yalnızca damga vergisine tabiidir.

6. Boşta Geçen Süre Tazminatı Faiz Türü

İşe iade davalarında mahkeme, işçinin işine iade edilmemesi durumunda işvereni tazminat ödemeye mahkum edebilir. Bu tazminat, işçinin boşta geçen süre için alacağı ücreti içerir. Boşta geçen süre tazminatı için faiz başlangıcı, işçinin işe iade edilmesi gerektiğine ilişkin kararın işverene tebliğ edildiği tarihten itibaren başlar ve bu faiz genellikle bankalar tarafından mevduata uygulanan en yüksek faizdir. Faizde süre başlangıcı olarak temerrüt tarihinden itibaren veya dava tarihi ve ıslah tarihi esas alınır.

7. İşe Başlatmama Tazminatı Faiz Türü

İşçinin işe başlatılmaması durumunda ise uygulanacak faiz türü ve faizin başlangıcı farklılık göstermektedir. İşe başlatmama tazminatında işçinin işe başlatılmadığı günden itibaren yasal faiz uygulanmaktadır.

8. İşe İade Tazminatı ve Boşta Geçen Süre Ücreti Hesaplama

İşe iade tazminatı, işçinin işe alınmaması halinde ödenecek en az dört aylık maaş ile sınırlıdır. Bu miktar işçinin kıdemine göre yazımızda bahsettiğimiz usullerde artış gösterir.

Boşta geçen süre tazminatı ise işçinin işe iade edilmemesi durumunda, boşta kalan süre boyunca hak ettiği maaşı içerir ve bu maaşın faizi ile birlikte hesaplanır. Hak edilen maaş konusunda işçinin 4 ay boyunca işine devam etse idi elde edeceği menfaatler bir bütün olarak hesaplanır.

İşçilik alacaklarınızı hesaplamak için  Kıdem ve İhbar Tazminatı Hesaplama   linkindeki formu doldurarak bize ulaşabilirsiniz.