Anayasa Mahkemesi Süresiz Nafakayı İptal Etti:
TMK Madde 175 Kararının Kapsamlı Hukuki Analizi

📅 4 Haziran 2025⚖️ Hukuki Analiz🕐 Okuma süresi: ~7 dk

Özet: Anayasa Mahkemesi (AYM) Genel Kurulu, 4 Haziran 2025 tarihinde, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakasının “süresiz olması” hükmünü Anayasa’ya aykırı bularak oy çokluğuyla iptal etti. Kararın yürürlüğe girmesi 9 ay ertelendi; bu süre zarfında TBMM’nin yeni bir yasal düzenleme yapması bekleniyor.

Mevcut Yasal Durum: TMK Madde 175

Türk aile hukukunda boşanma sonrası ekonomik denge, uzun yıllardır 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 175. maddesiyle sağlanmaya çalışılmıştır. Söz konusu madde şu hükmü içermekteydi:

TMK Madde 175 — Yoksulluk Nafakası (İptal Öncesi Metin) “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.”

Bu düzenleme, uygulamada boşanma kararının kesinleşmesinin ardından nafaka alacaklısı eşin ömür boyu nafaka alma hakkını güvence altına alıyordu. Nafaka yükümlüsü eş; nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi, haysiyetsiz yaşam sürmesi veya mali durumunun değişmesi halleri dışında bu yükümlülükten kurtulamıyordu.

Yıllarca süren tartışmaların odağındaki bu düzenleme; değişen sosyal ve ekonomik koşullar, kadın istihdamının artması ve taraflar arasındaki hakkaniyetsizlik gerekçesiyle eleştirilmekte, kamuoyunda “süresiz nafaka zulmü” olarak nitelendirilmekteydi.

Başvuru Süreci ve Anayasal Dayanaklar

İptal sürecini başlatan başvuru, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nden geldi. Mahkeme, 2025 yılında görülmekte olduğu bir boşanma ve nafaka davasında, TMK’nın 175. maddesindeki “süresiz olarak” ibaresinin Anayasa’nın çeşitli güvencelerine aykırı olduğunu tespit ederek AYM’ye itiraz yoluyla başvurdu.

Öne Sürülen Anayasal Aykırılıklar

Başvuruda, hükmün aşağıdaki anayasal ilkelerle çeliştiği ileri sürüldü:

AY m.10

Eşitlik ilkesi — süresiz yükümlülük taraflar arasında orantısız yük oluşturmaktadır.

AY m.35

Mülkiyet hakkı — ömür boyu nafaka yükümlüsünün mülkiyet hakkını orantısız biçimde kısıtlamaktadır.

AY m.2

Hukuk devleti ilkesi — belirlilik ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.

AYM, usul incelemesinden başvuruyu uygun bularak esasa ilişkin değerlendirmeye geçti ve davayı Genel Kurul gündemine aldı.

AYM’nin Kararı: Oy Çokluğuyla İptal

Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, 4 Haziran 2025 tarihli toplantısında uzun süren müzakerelerin ardından kritik kararını açıkladı.

⚠️ Karar Özeti: AYM, TMK’nın 175. maddesinde yer alan “süresiz olarak” ibaresini oy çokluğuyla Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Kararın gerekçesi daha sonra yazılacak olup Resmi Gazete’de yayımlanmasının ardından 9 aylık süreç işlemeye başlayacak.

Mahkeme’nin “süresiz olarak” ibaresini iptal etmesiyle birlikte, boşanma davalarında artık ömür boyu nafaka yükümlülüğüne hükmedilemeyecek; nafaka süresine ilişkin yeni bir yasal çerçeve oluşturulması zorunlu hale gelecek.

“Bir tarafı ömür boyu adil olmayan bir yükümlülük altında mağdur etmeyen, hakkaniyete uygun yeni yasal düzenlemeyi yüce Meclisimizin takdirine sunacağız.”— Adalet Bakanı Akın Gürlek, 4 Haziran 2025

Yürürlük Tarihi ve 9 Aylık Süreç

AYM, iptal hükmünün hemen yürürlüğe girmemesine karar vererek geçiş süreci için 9 aylık erteleme tanıdı. Bu, hukuki boşluk doğmaması ve yasama organına yeni düzenleme için yeterli süre tanınması amacıyla anayasa yargısında sıklıkla başvurulan bir yöntemdir.

• 4 Haziran 2025 — İptal KararıAYM Genel Kurulu, TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini oy çokluğuyla iptal etti.
• Yakın vadede — Resmi Gazete YayımıGerekçeli karar yazılarak Resmi Gazete’de yayımlanacak; 9 aylık süre bu tarihten itibaren işleyecek.
• 9 Ay İçinde — TBMM Yasal DüzenlemesiTürkiye Büyük Millet Meclisi, yeni nafaka modelini (süreli, kademeli vb.) yasalaştırmakla yükümlü olacak.
• 9 Ay Sonrası — Yeni Düzenin YürürlüğüMeclis’in yasası çıkmazsa iptal hükmü kendiliğinden yürürlüğe girerek hukuki boşluk doğabilir.

ℹ️ Önemli Not: 9 aylık erteleme süresi boyunca mevcut süresiz nafaka uygulaması yürürlükte kalmaya devam edecektir. Bu süre içinde açılan davalar ve verilen nafaka kararları mevcut hükme göre değerlendirilecektir.

Mevcut Nafaka Davaları Nasıl Etkilenir?

Kararın mevcut hukuki süreçlere etkisi birkaç farklı kategoride ele alınabilir:

Kesinleşmiş Nafaka Kararları

Halihazırda yürürlükte olan ve kesinleşmiş nafaka kararları, kural olarak geriye yürümezlik ilkesi gereği bu iptal kararından doğrudan etkilenmeyecektir. Ancak TBMM’nin yapacağı yeni düzenlemede geçiş hükümleri öngörülmesi halinde mevcut nafaka miktarları yeniden değerlendirilebilir.

Devam Eden Davalar

Hâlihazırda görülmekte olan nafaka davaları, Resmi Gazete’deki yayım tarihine ve yürürlük tarihine kadar mevcut TMK m. 175 hükmü çerçevesinde karara bağlanmaya devam edecektir.

Yeni Açılacak Davalar

İptal hükmünün yürürlüğe girmesinin ardından açılacak yoksulluk nafakası davalarında mahkemeler, yeni yasal düzenlemeyi esas alacak; yasa çıkmaması hâlinde ise uygulamada belirsizlik doğabilir.

TBMM’den Beklenen Yeni Düzenleme

Adalet Bakanlığı, AYM kararının daha önce hazırlık çalışmalarına katkı sunulan Yargı Paketi’nin de gündem maddelerinden biri olduğunu açıkladı. Beklenen yasal düzenlemede öne çıkan modeller şunlardır:

Süreli Nafaka Modeli

Nafakanın, evlilik süresi veya nafaka alacaklısının ekonomik bağımsızlığını kazanmasına yetecek makul bir süreyle sınırlandırılması. Bu model, Almanya ve İskandinav ülkelerinin aile hukukunda yaygın biçimde uygulanmaktadır.

Kademeli Azalan Nafaka

Nafaka miktarının belli dönemler itibarıyla kademeli olarak azaltılarak tarafın ekonomik öz-yeterliliğini geliştirmesine imkân tanıyan bir yapı.

İşlevsel Ölçütler

Nafaka alacaklısının çalışma kapasitesi, yaş, eğitim durumu, evlilik süresi ve piyasa koşullarını göz önünde bulunduran çok değişkenli bir hesaplama yöntemi. Bu yaklaşım, hakkaniyeti bireysel koşullara göre somutlaştırır.

Sonuç ve Hukuki Değerlendirme

AYM’nin bu kararı, Türk aile hukukunda onlarca yıllık bir yapısal tartışmayı anayasal zemine taşıyan dönüm noktası niteliğinde bir karardır. “Süresiz olarak” ibaresinin iptali, yoksulluk nafakasının tamamen kaldırıldığı anlamına gelmemekte; yalnızca süresizlik boyutuna yönelik anayasal denetimin sonucu olarak nafakanın artık zaman sınırı taşıması gerektiğini ortaya koymaktadır.

Kararın gerekçeli metninin yayımlanmasıyla birlikte AYM’nin hangi anayasal gerekçeleri esas aldığı, azınlık görüşleri ve yeni düzenlemeye yönelik yol haritası çok daha net biçimde anlaşılacaktır. Tarafların hukuki süreçlerini bu çerçevede değerlendirmesi ve alanında uzman bir avukattan hukuki danışmanlık alması büyük önem taşımaktadır.

Bu makale, 4 Haziran 2025 itibarıyla kamuoyuna yansıyan bilgilere dayanılarak hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. AYM’nin gerekçeli kararının yayımlanmasıyla birlikte güncellenecektir. Makale hukuki tavsiye niteliği taşımaz; bireysel davalar için uzman avukata danışılması önerilir.