Yıllık izin süreleri, iş hukuku çerçevesinde çalışanların dinlenme ve yeniden enerji toplama hakkını düzenleyen önemli bir kavramdır. Hem işverenlerin hem de çalışanların bu hak ve yükümlülükleri doğru bir şekilde anlaması, iş yerindeki huzurun korunması açısından kritik önem taşır. Bu makalede, yıllık izin süresiyle ilgili yasal düzenlemeler, işveren ve çalışanların hakları, ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar detaylı şekilde ele alınacaktır.
Yıllık İzin Sürelerinin Yasal Dayanağı
Türkiye’de yıllık izin süreleri, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 53. maddesinde düzenlenmiştir. Kanuna göre, işyerinde en az bir yıl çalışmış olan işçilerin yıllık ücretli izin hakkı bulunmaktadır. Bu izin süreleri, işçinin kıdemine göre farklılık göstermektedir:
- 1-5 yıl arası kıdem (dahil): En az 14 iş günü
- 5-15 yıl arası kıdem: En az 20 iş günü
- 15 yıl ve üzeri kıdem: En az 26 iş günü
18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlar için bu süreler, kıdeme bakılmaksızın en az 20 iş günü olarak uygulanır. Yine avukatların kıdemlerine bakılmaksızın yıllık izin süreleri en az 20 iş günüdür.
Yıllık İzin Sürelerinin Kullanımı
İş Kanunu’na göre, yıllık izin süresi işverenin onayıyla ve işin gereklilikleri dikkate alınarak kullanılabilir. Ancak, bu sürelerin yıl içinde kullandırılması işverenin yasal yükümlülükleri arasındadır. Aksi halde, işçi, kullanılmayan izin süresi için ücret talep edebilir.
Ayrıca, yıllık izin süresinin bir kısmı, tarafların anlaşması durumunda, bölünerek de kullanılabilir. Ancak, bir bölümü 10 günden az olmamak kaydıyla bölünme yapılabilir.
Yıllık İzin Sürelerinin Hesaplanması
Yıllık izin süresinin hesaplanmasında, işçinin işyerinde kesintisiz olarak çalıştığı süre esas alınır. İşçinin işe giriş tarihinden itibaren geçen her yıl için bir yıllık çalışma süresi tamamlandığında yıllık izin hakkı doğar. İşçinin raporlu olduğu ya da ücretsiz izin kullandığı dönemler, yıllık izin süresinin hesaplanmasında dikkate alınmaz.
Cumartesi Günlerinin Durumu
Cumartesi günleri yerleşik Yargıtay uygulamalarına göre iş günü olarak sayılmaktadır. Bu durumun istisnasını taraflar arasında yapılan sözleşme veya toplu iş sözleşmeleri oluşturur. Şayet taraflar cumartesi gününün tatil olacağını sözleşme ile kararlaştırmış ise cumartesi günleri iş gününden sayılmayacak ve yıllık izin günlerinden sayılmayacaktır. (Y 22HD., 18.10.2018, E. 2018/9873, K. 2018/22569. Y22HD., 19.04.2018, E. 2017/12413, K. 2018/9057)
Yıllık İzin Süreleri ve İşyeri Uygulamaları
Yıllık izin sürelerinin kullandırılması sırasında işverenin adil davranması ve işçilerin taleplerini göz önünde bulundurması gerekmektedir. İşverenler, yıllık izin süreleri konusunda işçileri bilgilendirmek ve yazılı bir izin çizelgesi hazırlamak zorundadır. İzin planlaması yapılırken iş yerinin yoğun dönemleri dikkate alınmalı ve işçiler arasında ayrım yapılmamalıdır.
Yıllık İzin Ücretleri
İş Kanunu’na göre, yıllık izin süresince işçiye normal çalışma ücreti ödenir. Bu, işçinin izin sırasında gelir kaybı yaşamamasını sağlar. Ayrıca, iş akdi sona ermiş bir işçinin kullanmadığı yıllık izin süreleri, kendisine nakden ödenir. İş akdinin feshedilmiş olması yıllık izin alacağının doğması için şarttır.
Yıllık İzin Alacağında Zamanaşımı
Yargıtay uygulamaları uyarınca yıllık izin alacağı için zamanaşımı süresi iş sözleşmesinin bitişinden itibaren (Y. 9.HD., 15.09.2020, E. 2016/21854, K. 2020/7673) 5 yıldır. 5 yılı dolduran alacak talepleri bakımından işveren zamanaşımı definde bulunarak bu borcundan kurtulabilir.
Yıllık İzin Süreleriyle İlgili Örnek Yargı Kararları
Yıllık izin süreleri konusunda uyuşmazlıklar sıklıkla yargıya taşınmaktadır. Yargıtay’ın bu konudaki kararları, işverenlerin yıllık izin sürelerini kullandırmama durumunda işçiye tazminat ödemek zorunda kalabileceğini ortaya koymaktadır.
Yargıtay güncel uygulamalarını yansıtan bir kararında yıllık izin kullandırma konusunda ispat külfetini işverene yüklemiş ve yıllık izin bakımından yazılı belge ile ispat koşulu koymuştur. Öte yandan hayatın olağan akışına bağdaşmayan yıllık izin ücreti talepleri bakımından da işçinin 10 yıldır yıllık izin ücreti kullanmadığına ilişkin yıllık izin ücreti talebini reddetmiştir. (Y. 9. HD., E. 2021/3803, K. 2021/8265, T. 15.4.2021)
Sonuç ve Öneriler
Yıllık izin süreleri, işçiler için bir dinlenme hakkı, işverenler için ise yasal bir yükümlülüktür. Tarafların bu süreler konusunda yasal düzenlemelere uygun hareket etmesi, iş ilişkilerinin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesini sağlar. İşverenler, izin sürelerini düzenlerken çalışanların taleplerine özen göstermeli ve izin planlamasını adil bir şekilde yapmalıdır. Çalışanlar ise izin haklarını takip etmeli ve gerektiğinde yasal yollara başvurarak haklarını savunmalıdır.
KAYNAKLAR
- İş Kanunu
- Yargı Kararları Işığında Yıllık Ücretli İzin Hakkı Hasan KAYIRGAN, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt: 4 Sayı: 2 Yıl: 2021, makale linki: https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2012890
- https://kazanci.com.tr/gunluk/9hd-2021-3803.htm